Eese

(Vroeger ook: Eeze, Eze, Ese of Ehze): landgoed en buurtschap 5 km ten noorden van Steenwijk. In 1832 was het de kadastrale aanduiding van sectie C van de voormalige gemeente Steenwijkerwold. De naam komt van ‘ees’; zie daar. Het gebied, met mooie bossen en lanen, strekt zich voor een klein deel uit over de Drentse en Friese grens. Het vormde sinds het begin van de 13^e eeuw een aparte rechtskring binnen het schoutambt Steenwijkerwold. Omstreeks 1400 werd het tevens een heerlijkheid (gebied waarbinnen een heer bestuur en rechtspraak uitoefent) in bezit van de familie Van der Eese. Door het huwelijk van Mechteld van der Eese met Herman, graaf van Kuinre, kwam de Eese in de 14^e eeuw aan de familie Van Kuinre. Latere eigenaars van het landgoed waren families die afstamden van Frederik van der Eese (1320-1386): Van Isselmuden (1488-1569), Van den Vene (tot 1620), Van Raesfelt (1644-1705) en Van Rechteren Limpurg (1705-1853). In 1879 ging het in eigendom over op A. Brants, in 1917 op M. Onnes en in 1923 op H.A. van Karnebeek.

In 1340 werd de heerlijkheid aan de zuidoostzijde door de Holsloot gescheiden van het aangrenzende veengebied, het Eesveen. De heerlijkheid strekte zich oorspronkelijk ook uit over Baars en van Eesveen tot Nijensleek en kende, als schoutambt, tot 1 september 1795 eigen rechtspraak. De veldnamen Galgenveld en Kiekersveld herinneren nog aan vroegere terechtstellingen. Ook hadden de heren het rechtvan havezate, dat hen toegang gaf tot de regering

van Overijssel en de Republiek. De heerlijkheid behoorde sinds 1798 tot het schoutambt Steenwijkerwold. De havezate, het Huis Eese (met ringgracht), ook wel Het Slot, Het Kasteel of Hoge Huis genoemd, dateert van 1619, is een rijksmonument en werd in 1992-1994 gerestaureerd. De ‘motte’ of kasteelheuvel waarop het huis gebouwd is, kan uit de 13^e eeuw dateren; het wordt ook wel als ‘borgbarg’ aangeduid. Op deze plaats werd in 1371 het slot gebouwd.

De Eese is één van de grootste particuliere landgoederen in Noord-Nederland. De oppervlakte bedraagt 730 ha, waarvan een derde bos en twee derden bouwland met boerderijen. Het gebied is vrij toegankelijk; de bossen worden afgewisseld met enkele vennen en wat heide en kennen een rijke flora en fauna. In 1978 kocht Staatsbosbeheer het zuidelijk deel (171 ha) aan; dit maakt sindsdien deel uit van de Boswachterij Het Steenwijkerwold.